Misschien zit je er al die tijd bovenop
Aan de overkant van de Surinamerivier zit een man op een witte houten kist. Een ingenieur vraagt wat erin zit. Jaren later houdt vooral de vraag die hij niet stelde me bezig.

‘Ik kan het niet.’
‘Het lukt me niet.’
Tijdens mijn jaren in Suriname hoorde ik dat geregeld op de werkvloer. Iemand had iets één keer geprobeerd, het was niet gelukt en daarmee was het eigenlijk al beslist. Ik kan het niet.
Vaak speelde onzekerheid mee. Iets nog nooit gedaan hebben en je schamen om dat hardop te zeggen. Terwijl ik soms dacht: volgens mij heb je zelf nog geen idee wat je allemaal kunt.
Dan vertelde ik weleens een verhaal dat ik ooit had gehoord. Ik had er een Surinaamse versie van gemaakt en het bij de pont tussen Paramaribo en Meerzorg laten beginnen. Een plek die de mensen met wie ik werkte meteen voor zich zagen.
Een Belgische ingenieur maakte bijna iedere werkdag de overtocht. Zodra de pont in Meerzorg aanlegde, kwamen de mensen in beweging. Op de oever, vlak bij de aanlegplaats, zat steeds dezelfde man. Hij zat op een houten kist waarvan de witte verf op de hoeken was afgebladderd.
In het begin was er alleen een knikje. Na een tijdje bleven ze weleens staan praten. Of eigenlijk: de ingenieur bleef staan. De man bleef zitten. Af en toe gaf de ingenieur hem wat geld.
Op een dag keek hij naar de kist.
‘Wat zit daar eigenlijk in?’
‘Dat weet ik niet.’
De ingenieur dacht dat hij een grap maakte. Je zat toch niet iedere dag op een kist zonder te weten wat erin zat? Toen hij er een tijdje later opnieuw naar vroeg, kreeg hij hetzelfde antwoord.
‘Dat weet ik niet.’
Intussen bleef de pont heen en weer varen. Mensen stapten af en liepen langs de man, op weg naar huis of naar hun werk. De ingenieur was een van hen. Soms hield hij even stil. Meestal liep hij door.
Zo ging het jarenlang, tot de ingenieur Suriname voorgoed zou verlaten. Hij liep nog één keer naar de man toe, gaf hem wat meer geld dan anders en zei: ‘Doe me een plezier. Ga vandaag eens kijken wat er in die kist zit.’
De volgende dag keek de ingenieur naar de vertrouwde plek bij de aanlegplaats.
De man was weg. De kist ook.
Daar liet ik het verhaal meestal even stilvallen. Dan vroeg ik: ‘Wat denken jullie dat er in die kist zat?’
De meesten dachten aan een schat. Goud, sieraden, geld.
‘Jaaa!’ zei ik dan luid, terwijl ik die a even liet hangen. ‘Zie je nu waar je zelf op zit?’
Ik hoopte dat iemand die net nog ‘Ik kan het niet’ had gezegd, even nieuwsgierig werd naar zichzelf. Misschien wilde diegene weten waarom het de eerste keer niet lukte. Of het nog eens proberen, met iemand erbij aan wie je gewoon kon vragen hoe het moest.
Maar hoe vaker ik het verhaal vertelde, hoe meer die ingenieur me bezighield. Hij had die kist jarenlang gezien. Hij had er meer dan eens naar gevraagd en vond het vreemd dat de man nooit had gekeken. En zelf liep hij ook iedere keer weer door.
Waarom vroeg hij nooit: ‘Zullen we samen kijken?’
Ik kan me goed voorstellen hoe dat gaat. Iemand zegt terloops iets over zichzelf en je denkt: daar zou ik eigenlijk eens op door willen vragen. Dan gaat de dag verder. Tegen de tijd dat je diegene weer ziet, heb je het over iets anders.
Daarom ben ik nog niet klaar met die kist. Soms herken ik mezelf in de man die erop zit. Soms in de ingenieur die ernaar vraagt en weer verdergaat. En soms ben ik een van de mensen die van de pont af komen, die twee zien staan en even denken: wat zou daar aan de hand zijn?
Dan loop ik door.
En blijft die kist dicht.
Beeld: AI-illustratie bij het verhaal.
