Op het eerste gezicht waarschijnlijk niet zoveel.

John Walker was een Schotse kruidenier die in 1820 een winkel begon in Kilmarnock. Mijn vader was een Nederlandse machinebouwer uit Oostzaan die ruim een eeuw later aan de basis stond van wat uiteindelijk een internationaal bedrijf in pluimveeverwerkingsmachines werd.

Twee totaal verschillende werelden, maar toen ik het verhaal over John Walker las, moest ik toch aan mijn vader denken.

John Walker

De jonge John Walker verkocht in zijn kruidenierszaak onder andere whisky. In die tijd kon de kwaliteit en smaak behoorlijk verschillen en dat vond hij niet goed genoeg. Hij begon whisky’s te mengen om meer consistentie in smaak en kwaliteit te krijgen.

Zijn zoon Alexander bouwde daarop verder en ook de volgende generaties bleven vasthouden aan die gedachte. Uiteindelijk ontstond Johnnie Walker, een van de bekendste whiskymerken ter wereld.

Er is in ruim tweehonderd jaar natuurlijk ontzettend veel veranderd. Het product, de verpakking, de manier van produceren en de markten waarin het wordt verkocht. Maar de oorspronkelijke overtuiging dat kwaliteit en smaak niet iedere keer anders mogen zijn, is nog altijd herkenbaar.

Mijn vader

Mijn vader werkte natuurlijk in een totaal andere wereld. Hij bouwde machines.

Bij Meyn was een van zijn uitgangspunten dat een machine voor meer dan 50 procent mechanisch moest zijn. Vanuit de huidige wereld van elektronica, software, sensoren en automatisering klinkt dat misschien ouderwets, maar daar ging het hem helemaal niet om.

Hij keek vooral naar de omstandigheden waarin de machines bij klanten moesten functioneren. Dag in, dag uit, met veel water, intensieve reiniging en hoge eisen aan hygiëne. Een machine kon technisch nog zo interessant zijn, maar uiteindelijk moest hij vooral betrouwbaar blijven draaien.

Daar zat een heel eenvoudige overtuiging achter: een goede machine moet betrouwbaar functioneren in de werkelijkheid van de klant.

Waar geloofde de oprichter in?

Een Schotse kruidenier en een Nederlandse machinebouwer hebben op het eerste gezicht dus weinig met elkaar gemeen. Toch zat achter de keuzes die zij maakten iets wat volgens mij veel langer meegaat dan de oplossingen die ze in hun tijd bedachten.

En dat vind ik interessant, zeker bij familiebedrijven.

Een volgende generatie hoeft helemaal niet precies te blijven doen wat vader, moeder, opa of oma ooit deed. Sterker nog, dat zou in veel gevallen helemaal niet verstandig zijn. De wereld verandert, klanten veranderen en technieken veranderen.

Veel interessanter vind ik de vraag waarom bepaalde keuzes ooit zijn gemaakt. Waar geloofde de oprichter in? Waar wilde hij of zij geen concessies aan doen? Wat moest volgens hem of haar beter dan wat er op dat moment in de markt gebeurde?

Juist daar kom je volgens mij veel dichter bij de werkelijke kernwaarden van een onderneming. Die vind je niet alleen in een paar mooie woorden op een website, maar vooral in verhalen, gedrag en beslissingen die soms tientallen jaren teruggaan.

De wortels van een onderneming

Daar past voor mij ook de vergelijking met een boom bij.

Als we naar een onderneming kijken, zien we vooral wat zich boven de grond bevindt: de producten, mensen, klanten, gebouwen, omzet, communicatie en het merk. Maar een belangrijk deel van wat een onderneming heeft gevormd, is veel minder zichtbaar.

Dat zit als het ware in de wortels. In ervaringen, successen, mislukkingen en gebeurtenissen waaruit bepaalde ideeën en overtuigingen zijn ontstaan. Die overtuigingen hebben vervolgens weer invloed gehad op keuzes, gedrag, producten en de manier waarop het bedrijf zich verder heeft ontwikkeld.

Dat betekent natuurlijk niet dat je alles uit het verleden moet behouden. Een bedrijf moet juist met zijn tijd meegaan. Maar voordat je iets verandert, vind ik het wel verstandig om eerst te begrijpen waarom het ooit zo is ontstaan.

Dat is voor mij ook de reden om bij een onderneming eerst goed te kijken voordat we over de toekomst gaan praten.

Wat heeft dit bedrijf gemaakt tot wat het nu is? Welke overtuigingen hebben daarin een belangrijke rol gespeeld? Welke daarvan zijn nog steeds waardevol en welke passen inmiddels niet meer?

En misschien nog belangrijker: hoe zou je zo’n oorspronkelijke overtuiging vandaag opnieuw kunnen toepassen?

Mijn vader zou nu waarschijnlijk heel andere technieken gebruiken dan vijftig jaar geleden. Maar zijn uitgangspunt dat een machine betrouwbaar moet functioneren in de dagelijkse werkelijkheid van de klant, hoeft daarmee helemaal niet te veranderen.

Hetzelfde geldt voor John Walker. De manier waarop whisky wordt gemaakt, verkocht en gepresenteerd is in tweehonderd jaar enorm veranderd, maar het streven naar een constante kwaliteit en smaak is nog steeds herkenbaar.

Misschien zit daar wel een belangrijk deel van de waarde van de oorsprong van een onderneming.

Niet door te blijven doen wat de oprichter ooit deed, maar door te begrijpen waarom hij het deed.

Welke overtuiging van de oprichter van jouw organisatie is vandaag nog steeds zichtbaar?

PS. De ontmoeting op de foto heeft natuurlijk nooit plaatsgevonden. Het beeld van John Walker en mijn vader is samengesteld met behulp van AI-technologie.

Rob Meyn
Strategisch sparringpartner voor ondernemers en familiebedrijven
Strategie | Organisatieontwikkeling | Waardecreatie

Amsterdam bestaat inmiddels meer dan 750 jaar. Een stad die voortdurend verandert en tegelijkertijd iets herkenbaars houdt. In de mensen, de gebouwen, de taal, het gedrag en misschien vooral in die typisch Amsterdamse eigenzinnigheid.

Op het stadswapen staan drie bijzondere woorden: Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig.

Ze zijn niet zo oud als de stad zelf. Het devies werd in 1947, op voordracht van koningin Wilhelmina, officieel aan het wapen van Amsterdam toegevoegd als waardering voor de houding van de Amsterdamse bevolking tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Een aantal jaren geleden werkte ik samen met Robert ten Ham aan een idee voor de gemeente Amsterdam. We waren gefascineerd door die drie woorden en vroegen ons af wat ze zouden kunnen betekenen voor het Amsterdam van dat moment. Niet alleen als woorden onder een stadswapen, maar voor de mensen die er wonen en werken.

Het idee ontstond spontaan en is uiteindelijk nooit op de plek terechtgekomen waar het misschien iets had kunnen doen. Onlangs kwam ik onze presentatie uit 2014 weer tegen. De vormgeving zou ik inmiddels zeker anders doen, maar de gedachte erachter vind ik nog steeds interessant.

Sterker nog, misschien wel interessanter dan toen.

Want wat betekenen Heldhaftig, Vastberaden en Barmhartig eigenlijk in 2026?

Een waarde heeft betekenis nodig

Wij vertaalden heldhaftig destijds onder andere naar lef. Dat klinkt al een stuk eigentijdser, maar ook het woord lef is niet voor iedereen hetzelfde. Voor de één betekent het risico nemen, je nek uitsteken en ergens voor gaan. Voor een ander kan lef juist betekenen dat je durft te zeggen dat je iets niet weet, hulp vraagt, je kwetsbaar opstelt of tegen de mening van de groep ingaat.

Met vastberaden gebeurt iets vergelijkbaars. Je kunt het uitleggen als doorzetten wanneer het tegenzit, koers houden en vasthouden aan je principes. Maar misschien is vastberadenheid ook weten waar je naartoe wilt en juist daardoor onderweg van koers durven veranderen wanneer de werkelijkheid daarom vraagt.

En dan barmhartig. Misschien wel het mooiste, maar tegelijkertijd moeilijkste woord van de drie. Hulpvaardig, betrokken en menselijk liggen voor de hand, maar iemand van 25 kan daar vandaag ook begrippen als gelijkwaardigheid, inclusiviteit, gehoord worden en verantwoordelijkheid voor elkaar en onze leefomgeving aan verbinden.

Daar zit voor mij iets essentieels. De oorspronkelijke waarde hoeft helemaal niet te veranderen, terwijl de betekenis die wij eraan geven wél met de tijd kan meegaan. En als de betekenis verandert, kan ook het gedrag dat we bij zo’n waarde vinden horen veranderen.

Een waarde krijgt pas waarde als we begrijpen wat we ermee bedoelen.

Waarden als onderdeel van het fundament

Dat geldt niet alleen voor Amsterdam. Ik kom bij organisaties regelmatig kernwaarden tegen als betrouwbaar, ondernemend, innovatief, mensgericht en verbindend. Mooie woorden waar bijna niemand bezwaar tegen zal hebben. Maar vraag vijf mensen binnen dezelfde organisatie eens wat ondernemend precies betekent en het gesprek wordt waarschijnlijk een stuk interessanter.

Een ondernemer die zijn bedrijf dertig jaar geleden heeft opgericht, heeft bij dat woord misschien een heel ander beeld dan iemand van 25 die vandaag voor het eerst binnenstapt. Niet omdat de één het beter begrijpt dan de ander, maar omdat beiden gevormd zijn door een andere tijd, andere ervaringen en ander taalgebruik.

En dat is niet onbelangrijk. Waarden vormen een deel van het fundament waarop een organisatie en haar mensen staan. Dat fundament bestaat natuurlijk uit meer: de geschiedenis, de mensen, kennis en ervaring, cultuur, gedrag en de keuzes die onderweg zijn gemaakt.

Maar als mensen binnen een organisatie zelf niet goed weten waaruit dat fundament bestaat en wat hun waarden werkelijk betekenen, hoe kun je dan verwachten dat een klant aan de buitenkant begrijpt waar je voor staat?

Je kunt een mooie positionering bedenken, een nieuwe website bouwen of een campagne ontwikkelen, maar uiteindelijk moet wat je aan de buitenkant laat zien wel kloppen met wat er van binnen wordt gedragen.

Dat zie je misschien nog sterker bij een nieuwe generatie die de arbeidsmarkt betreedt. Woorden als loyaliteit, ambitie, carrière, leiderschap en succes zijn niet verdwenen, maar kunnen wel een andere betekenis hebben gekregen. Als we ervan uitgaan dat iedereen ongeveer hetzelfde verstaat onder de woorden die wij gebruiken, kunnen we elkaar dus behoorlijk verkeerd begrijpen.

Daarom vraag ik mij steeds vaker af of organisaties wel nieuwe kernwaarden nodig hebben. Misschien moeten we juist vaker terug naar de waarden die er al zijn en opnieuw onderzoeken wat ze nu betekenen. Niet alleen aan de directietafel, maar samen met de mensen die iedere dag inhoud aan die waarden geven.

Want uiteindelijk zit een waarde niet in het woord zelf. Ze wordt zichtbaar in gedrag, in keuzes en vooral op de momenten waarop het even lastig wordt.

Terug naar Amsterdam

Dat is ook waarom die oude presentatie over Amsterdam mij na twaalf jaar weer aan het denken zette. Niet vanwege de antwoorden die wij in 2014 bedachten. Die laat ik graag in 2014.

De vraag erachter is veel interessanter:

Waar staat Amsterdam werkelijk voor en wat betekenen die waarden in het NU?

Ik zou het mooi vinden om Heldhaftig, Vastberaden en Barmhartig vandaag eens voor te leggen aan een groep Amsterdammers van verschillende leeftijden en achtergronden. Niet met de opdracht om betere of modernere woorden te bedenken, maar gewoon om te vragen: wat betekenen deze woorden voor jou en welk gedrag hoort daarbij?

Misschien komen daar totaal verschillende antwoorden uit. Misschien blijkt ook dat generaties die elkaar soms moeilijk lijken te begrijpen, onder andere woorden verrassend veel van dezelfde waarden delen.

En toen ik daarover nadacht, kwam er vanzelf nog een grotere vraag bij mij op.

Hoe zit dat eigenlijk met Nederland?

We leven in een land waarin de tegenstellingen soms behoorlijk groot lijken. We praten en discussiëren over vrijheid, gelijkwaardigheid, solidariteit, verantwoordelijkheid en tolerantie, waarbij we vaak al snel proberen uit te leggen waarom onze eigen opvatting de juiste is.

Maar hebben we werkelijk zulke verschillende waarden? Of gebruiken we soms dezelfde woorden, terwijl we iets anders bedoelen?

Wat betekent vrijheid voor iemand van 20 en voor iemand van 70? Wat verstaan we onder solidariteit? Wanneer ben je tolerant en waar houdt tolerantie op? En betekent verantwoordelijkheid nemen voor iedereen hetzelfde?

Misschien zit een deel van onze verdeeldheid niet alleen in verschillende overtuigingen, maar ook in verschillende betekenissen die we aan dezelfde woorden geven. Dan helpt het niet altijd om harder te praten of de ander nog beter uit te leggen waarom jij gelijk hebt.

Misschien zouden we eerst nieuwsgierig moeten zijn naar wat de ander eigenlijk bedoelt.

Wat betekent deze waarde voor jou?

Oude waarden, nieuwe waarden…

Misschien hoeven we niet altijd iets nieuws te bedenken, maar beter begrijpen wat er al is.